Hoàn lương trắc trở

Hoàn lương trắc trở

SGTT.VN - Gác lại sau lưng quá khứ nhúng chàm, gần một ngàn người từng là lâm tặc hoặc con em của lâm tặc đã hoàn lương mười năm nay, kể từ khi vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng trở thành di sản thiên nhiên thế giới.

Vợ chồng Hoàng Văn Biền từ bỏ nghề phá lâm cấm để chở khách du lịch.

Mười năm làm người lương thiện, rửa tay gác kiếm, nhưng nay con đường phía trước của họ lại trắc trở khi có những quy định trái khoáy từ trung tâm du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng.

Mười năm lương thiện

Năm 2003, khi vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng trở thành di sản thiên nhiên thế giới, điều người ta quan ngại nhất là ở xã Sơn Trạch (huyện Bố Trạch, Quảng Bình) vẫn còn hàng trăm lâm tặc. Làm sao để lực lượng này không ở thế đối đầu, tiếp tục chặt phá rừng? Con đường tốt nhất là tạo công ăn việc làm ổn định cho họ, giúp họ giã từ dao rựa, cưa máy. Chính quyền địa phương từ huyện đến tỉnh đã đưa ra chủ trương xem việc tạo kế sinh nhai cho lực lượng này là ưu tiên hàng đầu, bởi “một lâm tặc có việc làm sẽ giảm thiểu rất nhiều những tác động phá rừng”. Thời điểm đó, lượng du khách đến vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ngày một nhiều và các hộ dân có người đi rừng được vận động đóng thuyền chở khách tham quan hang động.

Nguyễn Văn Hiền, lâm tặc đầu tiên rửa tay gác kiếm kể: “Lúc đầu nghĩ mình vai u thịt bắp mà đi phục vụ khách du lịch, thì họ cười chết. Nhưng đi rừng cực khổ, thấy kiểm lâm phải trốn lủi, đi được vác gỗ mô cũng nơm nớp sợ bắt, không bắt thì bị làm luật. Rứa là tui liều đóng thuyền chở khách du lịch, từ giã kiếp lâm tặc mười năm rồi”.

Ông Hoàng Văn Biền, từng là đại ca lâm tặc, nhớ lại: “Lúc đầu do ăn nói bỗ bã với nhau trong rừng quen rồi, nên nói với khách khứa cứ cộc lốc, ưng chi nói nấy, có khi văng tục. Nhưng dần dà, bọn tui thấy cần đổi thay cách nói năng rừng rú thành “dạ”, “thưa” lịch sự để làm vừa lòng khách”. Và Biền đã cùng vợ làm được nhiều chuyện cảm động với du khách mỗi khi họ bước lên thuyền của đôi vợ chồng một thời bức tử những cánh rừng. Khách lên thuyền, Biền mời ngồi, vợ đon đả mời nước, hướng dẫn từng người bỏ rác vào nơi quy định trên thuyền để giữ sạch sông Son và hang động. Nay con cái có bốn đứa, Biền đều cho đi học cả. Theo Biền, nếu còn làm kiếp lâm tặc, chắc mấy đứa con cũng theo cha vào rừng phá rú với cuộc đời mù mịt trước mắt.

Thợ ảnh Nguyễn Văn Thắng nói: “Em trước đây đi khắp rừng Phong Nha để kiếm gỗ sưa, gỗ mun, nhưng không có ăn, được đồng nào lại xào đồng đó. Gặp ai cũng thẹn về kiếp lâm tặc phá rừng, rồi người ta vận động vào đội chụp ảnh. Bán bò mua cái máy ảnh cơ, đi học chụp để làm thợ hai tháng, được kết nạp vô đội thợ ảnh hang động, mừng lắm”. Từ chỗ không biết gì về máy móc, ảnh đẹp, nay Thắng đã biết phân biệt được tốc độ, khẩu độ chụp ánh sáng tối phía trong hang... làm du khách hài lòng.

Không chỉ nam giới mà nữ nhi sơn cước theo chồng bao chuyến phá rừng cấm cũng từ bỏ kiếp lâm tặc. Chị Nguyễn Thị Liễu, ở thôn Trằm Mé, xã Sơn Trạch nói: “Tui nhờ bỏ nghề rừng, đi chụp ảnh mà con cái có cái chữ, chứ phá rừng thất đức lắm... May được vô đội ảnh mà biết làm ăn đàng hoàng”.

Chúng tôi đi về phía núi xã Sơn Trạch, tiếp xúc với ai ở đội thuyền và đội ảnh phục vụ du khách, họ đều nói bỏ kiếp lâm tặc là điều trước đây không nghĩ đến. Nay, sau mười năm làm người lương thiện, với họ đó là cuộc hoàn lương đường hoàng mà ai cũng mong muốn. Người đời không còn nhìn họ với con mắt ác cảm như trước đây nữa.

Trắc trở phía trước

Những chiếc thuyền chở khách ở Phong Nha – Kẻ Bàng trong đó nhiều chủ thuyền vốn là những người hoàn lương từ nghề lâm tặc.

Với người dân miền núi, thu nhập từ chèo thuyền và chụp ảnh phục vụ du khách không quá mười triệu mỗi năm, nhưng họ có việc làm ổn định và có thời gian tăng gia thêm nhiều thứ để kiếm miếng cơm manh áo, nuôi con cái ăn học. Ấy là tính nhân văn của chủ trương tạo kế sinh nhai cho lâm tặc mà chính quyền Quảng Bình đã thực hiện. Đùng một cái, trung tâm du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng ban hành quy định phải đóng thuyền nhôm theo quy cách vịnh Hạ Long với giá 170 triệu đồng, không được sử dụng thuyền 70 triệu đồng. Chưa hết, trung tâm này đưa một doanh nghiệp Hà Nội vào đóng thuyền nhôm thay thế thuyền gỗ, giá mỗi chiếc 170 triệu đồng, trong khi người dân vào Huế, thuê thiết kế thuyền nhôm phù hợp với sông Son giá 70 triệu đồng.

Đơn vị này mời lãnh đạo xã đến họp, nhưng theo ông Nguyễn Văn Hoá, bí thư xã Sơn Trạch nói: “Xã phản đối vì không hợp lòng dân. Với 170 triệu đồng mỗi thuyền, dân không kham nổi. Xã bỏ họp không dự nữa. Sở Giao thông vận tải cũng phản đối vì không hợp lòng dân và thuyền theo quy cách vịnh Hạ Long không hợp với cảnh quan sông Son”.

Không chỉ có vậy, cả tháng nay, gần 100 thợ ảnh ở thôn Trằm Mé phải bó gối ở nhà. Anh Nguyễn Văn Thắng nói: “Em dùng máy phim, đến lượt em đi chụp, họ không gọi, đến hỏi họ nói máy phim không cho chụp. Cả làng ni cũng nhiều người chụp máy phim, chừ phải ở nhà, không tiền thu nhập”. Ông Nguyễn Văn Mường, có con chụp ảnh phục vụ khách, nói: “Con tui về kể, họ còn nói quá 35 tuổi là không được chụp ảnh trong động, có ai nghiên cứu độ tuổi chụp ảnh như rứa không? Và có ai nghiên cứu chụp ảnh phim có tác hại chi cho hang động không mà ép dân như thế?”

Trước những quy định trái khoáy của trung tâm du lịch Phong Nha, người dân xã Sơn Trạch đã phản ứng gay gắt tại các cuộc tiếp xúc cử tri. Và lần đầu tiên, hội đồng nhân dân xã này đã có văn bản gửi đến mười đơn vị cấp tỉnh. Văn bản số 9/CV–HĐND có nội dung: “Trung tâm du lịch sinh thái Phong Nha – Kẻ Bàng, tìm mọi kế sách để không cho thợ nhiếp ảnh tham gia phục vụ khách du lịch đến tham quan động Phong Nha. Điều này làm ảnh hưởng đến hơn 390 thợ nhiếp ảnh không có việc làm. Lý do là trung tâm du lịch sinh thái Phong Nha – Kẻ Bàng và công ty nhiếp ảnh Thành Huế buộc thợ nhiếp ảnh phải mua máy ảnh mới với giá khoảng 12 – 15 triệu đồng cho mỗi máy. Trong lúc đó, thu nhập của một thợ nhiếp ảnh các năm trước bình quân khoảng 7 – 8 triệu đồng một năm. Việc tìm cách để đào thải một lúc 390 thợ nhiếp ảnh gây bức xúc cho cử tri và nhân dân trong xã; nếu lực lượng lao động nói trên không có việc làm sẽ gây khó khăn cho xã, một bộ phận thanh niên trẻ sẽ vào rừng để kiếm sống bằng cách phá rừng; đời sống của người dân vốn đã khó khăn lại càng khó khăn thêm...”

Chia tay Sơn Trạch, những người từng là lâm tặc buồn rười rượi. Họ mong muốn được hoàn lương, được làm người lương thiện đến hết đời, nhưng đang gặp trắc trở khó khăn.

bài và ảnh: Quốc Nam

Không giúp dân là sai Trung tâm du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng cho rằng quy định cấm chụp ảnh du khách bằng máy phim xuất phát từ việc doanh nghiệp Thành Huế có lab ảnh hiện xuất ảnh từ thẻ nhớ máy kỹ thuật số nên buộc phải áp dụng. Khi chúng tôi hỏi vì sao không vận động doanh nghiệp chia sẻ khó khăn với người dân thì đại diện đơn vị này cho rằng không thể can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp. Về việc chuyển đổi từ thuyền gỗ sang thuyền nhôm, trung tâm du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng thừa nhận việc chuyển đổi thuyền nhôm là chưa đúng quy trình khoa học. Ông Hoàng Hải Vân, phó giám đốc ban quản lý vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng cho biết sẽ cho chấn chỉnh các chủ trương sai trái, nếu nó tác động không tốt đến người dân. “Sai thì phải sửa và trị đến nơi đến chốn. Chính quyền đang muốn tạo sinh kế cho người dân làm ăn, nhằm xoá đói giảm nghèo, và để họ còn bảo vệ di sản... mà lại không giúp dân là sai”.